واکاوی حقوقی دعاوی خانواده؛ از مطالبه مهریه تا چالش‌های اعسار

دعاوی خانواده یکی از حساس‌ترین و پرحجم‌ترین بخش‌های پرونده‌های قضایی در ایران را تشکیل می‌دهند. این پرونده‌ها به دلیل درگیری مستقیم با عواطف انسانی و حقوق مالی طرفین، دارای ظرافت‌های قانونی بسیاری هستند که عدم آگاهی از آن‌ها می‌تواند منجر به تضییع حقوق یکی از زوجین گردد. یکی از اصلی‌ترین محورهای این اختلافات، موضوع مطالبه مهریه است. بر اساس قانون مدنی، به محض جاری شدن عقد نکاح، زن مالک مهریه می‌شود و می‌تواند هر زمان که اراده کند آن را مطالبه نماید. اما در مقام اجرا، تفاوت‌های بسیاری میان مهریه «عندالمطالبه» و «عندالاستطاعه» وجود دارد که هر کدام مسیر قضایی متفاوتی را می‌طلبند. در سال‌های اخیر با بخشنامه‌های جدید قوه قضاییه، مسیر مطالبه مهریه ابتدا از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی می‌گذرد تا از تراکم پرونده‌ها در دادگاه‌ها کاسته شود؛ فرآیندی که نیازمند دقت بالا در شناسایی اموال و توقیف به موقع آن‌هاست تا مانع از فرار مالی طرف مقابل شود.
چالش بعدی که معمولاً در این پرونده‌ها رخ می‌دهد، بحث ادعای «اعسار» یا همان ناتوانی مالی زوج در پرداخت یک‌جای مهریه است. در این مرحله، دادگاه بر اساس مستندات مالی، لیست حساب‌های بانکی و شهادت شهود، تصمیم می‌گیرد که مبلغ را قسط‌بندی نماید. در اینجا ارائه لایحه‌های مستدل و دفاع در برابر ادعاهای واهی طرف مقابل، نقشی تعیین‌کننده در میزان پیش‌پرداخت و اقساط ماهانه دارد. علاوه بر مهریه، مباحث دیگری نظیر نفقه ایام گذشته، اجرت‌المثل کارهای منزل و همچنین تعیین تکلیف حضانت فرزندان، هر کدام دارای پیچیدگی‌های حقوقی خاصی هستند که نیازمند تسلط بر رویه‌های دادگاه‌های خانواده است.
با توجه به تغییرات مداوم بخشنامه‌ها و قوانین مربوط به سقف پرداخت سکه، حضور وکیل وهاب، احتشامی در کنار طرفین، نه‌تنها از فشارهای روانی پرونده می‌کاهد، بلکه تضمین می‌کند که تمامی مراحل قانونی از ثبت دادخواست تا مرحله اجرای احکام، با رعایت دقیق مواعد زمانی پیش برود. بسیاری از افراد به دلیل عدم آگاهی از حقوق قانونی خود، در جلسات دادرسی جملاتی را به زبان می‌آورند که ممکن است به ضرر آن‌ها تمام شود؛ لذا مشاوره با یک متخصص حقوقی که تجربه کافی در پرونده‌های مشابه را دارد، هوشمندانه‌ترین راه برای مدیریت این بحران‌های خانوادگی و رسیدن به نتیجه عادلانه است. در نهایت، هدف قانون حمایت از بنیان خانواده و تامین حقوق مالی افراد در چارچوب عدالت است.